Cafeïne (metabolisme)
Purine-alkaloïde (C₈H₁₀N₄O₂) gemetaboliseerd in de lever door CYP1A2. Gemiddelde halfwaardetijd 5-6 uur (2-12u afhankelijk van genotype). Blokkeert adenosinereceptoren A₁ en A₂A, verhoogt alertheid. Veilige matige dosis: 400mg/dag (gezonde volwassene). Overgang in moedermelk: ~1% van de ingenomen dosis.
Hoe breekt het lichaam cafeïne af?
Het metabolisme van cafeïne is een fascinerend samenspel van genetica, levensstijl en fysiologie. Zodra cafeïne de maag bereikt, wordt het snel opgenomen in de bloedbaan: binnen 30 tot 60 minuten bereikt de concentratie haar piek. De lever neemt daarna het werk over: het enzym CYP1A2 zet cafeïne om in drie primaire metabolieten: paraxanthine (84%), theobromine (12%) en theofylline (4%). Het zijn deze metabolieten die elk hun eigen farmacologische effecten hebben. De halfwaardetijd, de tijd die nodig is om de helft van de cafeïne af te breken, varieert van 2 tot 12 uur naargelang het CYP1A2-genotype. Roken versnelt de afbraak, anticonceptiepillen vertragen ze. Zwangerschap verlengt de halfwaardetijd tot wel 15 uur in het derde trimester, wat de lage aanbevolen inname voor zwangere vrouwen (max. 200mg/dag) verklaart. Regelmatige consumptie bouwt geen echte tolerantie op voor de alertheidsverhogende werking, maar wel voor bijwerkingen zoals hartkloppingen.
Hoe stem je je koffiemoment af op je metabolisme?
Inzicht in uw persoonlijk cafeïnemetabolisme helpt u om koffie slimmer te integreren in uw dag. Bent u een trage metaboliseerder (CYP1A2 *1F-allel), dan raadt u af om na 14u nog cafeïne in te nemen als u om 22u wilt slapen. Bent u een snelle metaboliseerder, dan kunt u een koffie om 17u vaak zonder problemen verdragen. Een eenvoudige zelftest: drink een dubbele espresso om 14u en registreer hoe laat u 's avonds inslaapt de komende drie nachten. Veranderingen in medicatie (sommige antibiotica, zoals ciprofloxacine) kunnen uw metabolisme tijdelijk vertragen, een reden om bewuster te zijn tijdens een kuur. Wilt u uw cafeïne-inname verminderen? Doe dit geleidelijk: een reductie van 10% per week vermijdt hoofdpijn en vermoeidheid als onttrekkingssymptomen. In België bieden steeds meer specialty-cafés uitstekende decafopties die dit proces aangenamer maken.
Verwante begrippen
CYP1A2-enzym, cafeïne, adenosinereceptor, halfwaardetijd, paraxanthine, theobromine, decafkoffie, genetica, EFSA-richtlijn, slaapkwaliteit.