Wat is decaf koffie?

Decaf koffie is koffie waarbij minstens 97 % van de cafeïne uit de groene bonen wordt gehaald vóór het branden, volgens de Europese norm. Het proces berust op een oplosmiddel — water, superkritisch CO2, ethylacetaat uit suikerriet of dichloormethaan — dat de cafeïne selectief verwijdert en zoveel mogelijk aroma's bewaart.

De Europese regelgeving (richtlijn 1999/4/EG, hernomen in de EU-verordening) legt het restgehalte aan cafeïne van decaf vast op maximaal 0,1 % van het gewicht van gebrande bonen en 0,3 % van het droge extract voor oploskoffie. In de praktijk bevat een Arabicaboon zo'n 1,2-1,5 % cafeïne en een Robusta 2,2-2,7 %; na conforme decaffeinering zakt de concentratie meestal onder 0,1 %, ofwel ongeveer 2 tot 5 mg cafeïne in een kopje espresso, tegenover 60 tot 80 mg in een klassieke espresso.

De decafmarkt heruitvindt zichzelf. Decennialang was decaf verbannen naar medisch of laat-avondgebruik en werd hij openlijk als smakeloos beschouwd; sinds ongeveer 2015-2020 is hij een speeltuin geworden voor specialty branders. Drie procedés overheersen vandaag. Het Swiss Water Process, ontwikkeld in Zwitserland in de jaren 1930 en sinds de jaren 1980 in Canada geïndustrialiseerd, werkt uitsluitend met water verzadigd met koffiebestanddelen (Green Coffee Extract), dat de cafeïne via osmotische gradiënt uit de boon trekt — geen chemisch solvent, vaak gecombineerd met biocertificering. Superkritisch CO2, ontwikkeld bij Max Planck in Duitsland in de jaren 1970, brengt CO2 onder 70-100 bar en 40-60 °C in een toestand tussen vloeistof en gas die selectief cafeïne extraheert. Natuurlijk suikerriet-ethylacetaat (sugarcane EA) wordt uit gefermenteerde rietmelasse gehaald, vooral in Colombia; het wordt als 'natuurlijk gedecafeïneerd' gecommercialiseerd, aangezien de molecule in tal van vruchten voorkomt.

De vierde route heet 'Euro process' of 'direct contact' en gebruikt dichloormethaan (DCM) of synthetisch ethylacetaat. Het blijft het goedkoopste procedé en levert nog steeds een groot deel van de commodity-decaf in Europa. Qua smaak verdwijnen bij elke decaffeinering onvermijdelijk wat vluchtige aroma's — een specialty-decaf toont meestal iets minder body en een rondere zuurgraad dan zijn gewone tegenhanger. In België, waar ochtendfilter nog wijdverspreid is, houdt decaf een stevige plek aan bij branderijen in Brussel, Gent en Luik, vaak 's avonds geserveerd of aan drinkers die gevoelig zijn voor cafeïne.

Decaffeinatieprocedés in een oogopslag